Blog > Komentarze do wpisu

-> Ołtarz - stół Pana

Świątynia to przestrzeń spotkania – człowieka z Bogiem, człowieka z człowiekiem. Ład świętego miejsca, jego światła i cienie, jego znaki, symbole i obrazy mają uprzytomnić człowiekowi, iż „Pan jest blisko” (…) Świątynia otwiera horyzont całkiem innej rzeczywistości. To, co (…) dotykalne i widzialne, jest jedynie metaforą tego, co naprawdę jest.  


Centrum świątyni stanowi ołtarz. Jest on szczególnym symbolem i pamiątką Spotkania. W Księdze Rodzaju czytamy, że Abram zbudował ołtarz dla Pana, który mu się ukazał. Podobnie uczynił Jakub: przybywszy (…) do Luz w Kanaanie, czyli do Betel, zbudował tam ołtarz i nazwał to miejsce El-Betel. – Tu bowiem ukazał mu się Bóg, kiedy uciekał przed swoim bratem. Także Noe po wyjściu z arki, która osiadła szczęśliwie na wzgórzach Ararat, zbudował ołtarz dla Pana i wziąwszy ze wszystkich zwierząt czystych i z ptaków czystych złożył je w ofierze całopalnej. Słowo „ołtarz” pochodzi od łacińskiego „altare”, którym starożytni Rzymianie określali podwyższoną konstrukcję architektoniczną przeznaczoną do kultu najwyższych bogów. Odpowiednikiem łacińskiego „altare” w języku greckim jest słowo „trapeza”.


Pierwsze ołtarze opisywane na kartach Starego Testamentu były po prostu skałami, na których składano dary. Późniejsze budowano z usypanej ziemi lub nieociosanych kamieni. W Przybytku wzniesionym na polecenie Mojżesza znalazły się trzy ołtarze. Ołtarze całopalenia, kadzenia oraz stół na chleby pokładne umieszczono następnie w Świątyni Jerozolimskiej. Istniały one do momentu jej zburzenia w roku 70.
Ołtarz Nowego Przymierza pozostaje znakiem obecności Pana, miejscem dziękczynienia i ofiary. Nabiera jednak nowego wymiaru, gdyż na nim pod sakramentalnymi znakami uobecnia się ofiara krzyża, męka, śmierć i Zmartwychwstanie. Znaczenie ołtarza wiąże się zatem nierozerwalnie z tajemnicą Eucharystii.

Historia chrześcijańskiego ołtarza rozpoczyna się w czasie Ostatniej Wieczerzy, podczas której Jezus zajął miejsce u stołu razem z dwunastu. Po śmierci Chrystusa apostołowie zasiadali przy stole Pana – określenia takiego użył święty Paweł w 1 Liście do Koryntian. Z czasem wyrażenie „stół Pana” zastąpione zostało słowem „ołtarz”.

Ołtarze przy których gromadziły się wspólnoty pierwszych chrześcijan były wykonane z drewna i nie różniły się od sprzętów codziennego użytku. Pewne wyobrażenie o ich kształcie może dać fresk przedstawiający Łamanie Chleba (Fractico Panis)znajdujący się w Katakumbach Pryscylli (Capella Greca), datowany na początek II wieku.

Z czasem potrzeba podkreślenia godności ołtarza skłoniła do wznoszenia struktur bardziej reprezentacyjnych. Pojawiły się one już w pierwszej połowie IV wieku np. w rzymskiej bazylice Santa Maria Maggiore. W tym czasie ołtarze drewniane coraz częściej zastępowano kamiennymi. Zamknięty okres prześladowań pozwalał na urządzenie ołtarzy trwałych (…) Mogły one zaistnieć w przestrzeni bazylik z całą swą symboliczną wymową. (…) Zanikający w tym samym okresie kult pogański wraz z jego ołtarzami kamiennymi nie stwarzał już niebezpieczeństwa mylenia tychże z chrześcijańskimi i błędnej interpretacji kultu czy teorii ofiary.

Wzrastająca popularność ołtarzy kamiennych mogła także mieć związek z panującym w pierwszych wiekach chrześcijaństwa zwyczajem odprawiania mszy świętej przy grobach męczenników np. w dniu ich świąt. Eucharystię często sprawowano bezpośrednio na płycie okrywającej relikwie. Zaznaczano w ten sposób fakt, że ofiara pierwszych chrześcijan ma nierozerwalny związek z ofiarą Chrystusa, żertwa ich życia łączy się z jedyną ofiarą złożoną na Golgocie. Odważny krok w stronę powiązania kultu ofiary eucharystycznej z kultem relikwii uczynił cesarz Konstanty, który już na początku IV wieku w miejscu skromnych kapliczek-martyriów wznosił na grobach męczenników wspaniałe bazyliki memorialne. Ołtarz sytuowano dokładnie nad miejscem pochówku męczennika. Zwyczaj ten rozpowszechnił się w V wieku. W średniowieczu związek sepulcrum i ołtarza zaznaczano przez umieszczanie w nim relikwii. Taki stan rzeczy utrzymał się do XIII wieku, kiedy to pojawiły się nowe potrzeby związane z pragnieniem ich oglądania (…). Jednakże Stół Pański aż do XX wieku będzie miał charakter grobu na święte szczątki. Najświętszą relikwią jest rzecz jasna Ciało Jezusa, zatem kamienny materiał ołtarza przywołuje na myśl grób Zbawiciela.

W roku 517 synod w Epaon oficjalnie zakazał konsekrowania ołtarzy innych niż kamienne, ale ograniczenie to nie zawsze było respektowane. O ostatecznej rezygnacji z ołtarzy kamiennych zadecydowały z czasem względy praktyczne i uzasadnienia teologiczne: poza wyżej wspomnianą analogią między ołtarzem i grobem Chrystusa, powoływano się także na podobieństwo ołtarza do skały, z której Mojżesz wyprowadził na pustyni życiodajną wodę. Skała jest symbolem Jezusa – w Jego przebitym boku ma swe źródło Eucharystia, z niego wypływają zdroje Ducha.

Chrystus jest kamieniem węgielnym wspólnoty chrześcijan. Jak Zbawiciel zespala Kościół (…) tak ołtarz skupia przy sobie całą społeczność wiernych, jest źródłem ich jedności i komunii. Ołtarz stanowi zwornik Ludu Bożego – duchowieństwa i świeckich. Msza święta jest ich wspólną ucztą i wspólną ofiarą. Przypominają o tym słowa pierwszej modlitwy eucharystycznej: pamiętaj, Boże (…) o wszystkich tu zgromadzonych, których wiara i oddanie są Ci znane. Za nich składamy Tobie tę Ofiarę uwielbienia, a także oni ją składają i wznoszą swoje modlitwy ku Tobie, Bogu wiecznemu, żywemu i prawdziwemu.

Ołtarz, umieszczony początkowo na środku nawy kościoła lub na linii łuku absydalnego, w okresie średniowiecza zajął miejsce na tyłach prezbiterium. Taka lokalizacja umożliwiła znaczną rozbudowę struktury architektonicznej. Przyjrzyjmy się późnogotyckiemu ołtarzowi z Kirchgattendorf. Dolna jego część ukryta jest za antepedium dekorowanym motywem roślinnym. Obrus osłania kamienną mensę. Na niej spoczywa płaskorzeźbiona predella, dźwigająca nastawę ołtarzową zwaną retabulum. Stanowi ono najbardziej „reprezentacyjną” część ołtarza. Może być stałe lub ruchome, rzeźbione lub malowane, ustawione na ołtarzu lub za nim, jako samoistna, rozbudowana struktura. Jej rozmiary i kunszt wykonania nierzadko zapierają dech w piersiach. Średniowieczne i nowożytne retabula niejednokrotnie są świadectwem wirtuozerii artystów oraz popisem erudycji twórców programu ikonograficznego. Niestety, rozbudowa ołtarza zaciemniła z czasem głęboką symbolikę mensy i przysłoniła znaczenie ołtarza jako stołu Pana, centrum, wokół którego gromadzą się wszyscy wierni.

Na taką sytuację mógł także wpłynąć fakt, iż w świątyniach systematycznie wzrastała liczba ołtarzy. Początkowo Kościół dopuszczał istnienie tylko jednego ołtarza, z czasem jednak odszedł od tej zasady. Wpłynęło na to kilka czynników, m.in. wprowadzony w 578 roku zakaz sprawowania tego samego dnia dwóch mszy na jednym ołtarzu, rozkwit kultu świętych oraz rozwój społeczeństwa – kolejne ołtarze fundowali członkowie cechów rzemieślniczych, gildii kupieckich czy bractw religijnych. Znaczenie miała też rywalizacja czy wręcz snobizm poszczególnych kościołów (…). Wznoszenie ołtarzy osiągnęło apogeum w XII–XV wieku.


Po Soborze Watykańskim II opowiedziano się za swoistym altarocentryzmem:położono akcent na jeden ołtarz w kościele oraz formę stołu. Ołtarz to stół, ale nie jest to dowolny stół, podobnie jak Eucharystia jest posiłkiem, ale nie jest dowolnym posiłkiem. Jest to stół uroczysty, stół posiłku ofiarniczego, stół świętego posiłku całego Ludu Bożego. Jest znakiem obecności Boga i symbolem Chrystusa. Łączy rzeczywistość ziemską i boską, to co powszednie z tym, co nieprzemijalne. Jest centrum świątyni i sercem Kościoła.

Bibliografia:
L. Bouyer, Architektura i liturgia, Kraków 2009.
G. Klaja,Ołtarz w świetle teologii, Kraków 2008.
B. Nadolski, Leksykon Liturgii, Poznań 2006.
J. Tischner, Filozofia dramatu, Kraków 2006.

Patrycja Wierzbicka — absolwentka historii sztuki UJ, pasjonatka historii, kultury i zabytków Krakowa - przewodnik po Stołecznym Królewskim Mieście. Miłośniczka Tatr.

Źródło - Liturgia.pl


sobota, 17 listopada 2012, tarnowski_kurier_kulturalny

Polecane wpisy

  • - > Świetlicki w parku

    W drugiej edycji projektu „Doba dla kultury”, która odbywała się w Tarnowie 31 maja i 1 czerwca, poczesne miejsce przypadło dubeltowemu spotkaniu z

  • -> Jak Piłsudski obalił rząd Witosa

    Chłop z Wierzchosławic przewidział, że marszałek przejmie władzę na drodze przewrotu? Był piękny maj 1926 roku. W stolicy jednak mało kto z beztroską patrzył na

  • -> Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej

    Boże Ciało to zwyczajowa nazwa katolickiej uroczystości Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej, zwanej również Świętem Najświętszego Ciała Chrystusa. Jest to święt



Znajdziesz nas w Google+




WSPARCIE DLA MATYSKA










Pegazem po Tarnowie 512

Tarnowski Teatr kończy sezon bez personalnych rewolucji. W nowy wejdzie z odrobinę mniejszym zespołem - aktorzy Jolanta Januszówna i Jerzy Ogrodnicki przechodzą na emeryturę. E. Pietrowiak, dyrektor artystyczna tarnowskiej sceny, bacznie przygląda się absolwentom szkół teatralnych, ale na razie nie zamierza powiększać etatowego zespołu. Gotowa jest też lista osób, które mają tworzyć reaktywowaną po latach Radę Artystyczną Teatru Solskiego. W jej składzie znajdą się m.in. aktorzy tarnowskiej sceny oraz… M. Smolis, związany z warszawskim Teatrem Syrena. Za nami również Debata Finałowa pomiędzy II LO i XVI LO, której przewodnią tezą był: „Tarnów to miasto sprzyjające młodym ludziom”. Całość tego oryginalnego projektu edukacyjnego (współfinansowany przez Szwajcarię), realizowanego w Tarnowie, to głównie zasługa stosunkowo młodego tarnowskiego Stowarzyszenia KANON, któremu przewodzą Iwona i Dariusz Snopkowscy. Zgodnie ze zasadą przyjętą w Tarnowskiej Lidze Debatanckiej, na godzinę przed pojedynkiem odbyło się losowanie stron. XVI LO przypadło bronienie tezy, II LO natomiast jej oskarżanie. A w Loży mędrców zasiedli m.in. prezydent Tarnowa R. Ścigała, redaktor naczelny Temi T. Bałchanowski i szef Działu promocji Radia RDN Małopolska M. Biedroń. Stosunkiem głosów 2:5 (małe punkty: 728:807) Loża opowiedziała się po stronie opozycji w tej debacie czyli II LO. Tym samym tytuł Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej przypadł II Liceum Ogólnokształcącemu, XVI Liceum Ogólnokształcące im. Armii Krajowej zdobyło drugie miejsce. Należy przypomnieć, iż trzecie miejsce w rozgrywkach zajął Zespół Szkół Ekonomiczno - Gastronomicznych w Tarnowie. Już teraz Organizatorzy zapraszają na UROCZYSTĄ GALĘ w tarnowskim teatrze planowaną na 18-go czerwca, na której nastąpi wręczenie Pucharu Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej, medali oraz pamiątkowych prezentów dla wszystkich uczestników projektu. Już po raz drugi w Tarnowie, w ramach obchodów Światowego Dnia Rozwoju Kultury, odbyła się „Doba Dla Kultury”. W trakcie „Doby” w dniach 31 maja (piątek) – 1 czerwca (sobota) można było, m.in.: zwiedzić kabiny projekcyjne Kina Marzenie, zobaczyć scenę „z drugiej strony” w tarnowskim Teatrze, spotkać się z M. Świetlickim i wziąć udział w koncercie „Świetlików” w Pałacyku Strzeleckim. Ponadto, spotkać się z postaciami z bajek na pikniku dla najmłodszych w Parku Strzeleckim, wziąć udział w warsztatach radiowych i telewizyjnych, uczestniczyć w próbie warsztatów wokalnych w TCK, zwiedzić introligatornię i dział starodruków MBP, zobaczyć wystawy w BWA, Muzeum Etnograficznym, siedzibie ZPAP, Galerii Aniołowo, Izbie Pamięci Światowego Związku Żołnierzy AK, zwiedzić Dworek Paderewskiego w Kąśnej Dolnej. We wszystkich instytucjach biorących udział w „Dobie dla Kultury” można było zbierać okolicznościowe „stemple uczestnika”. Dla najaktywniejszych przewidziano nagrody. Miniony tydzień zakończył pierwszo czerwcowy, niestety deszczowy, blok imprez związanych z Dniem Dziecka, którego artystyczną dominantą był rozpoczynający się właśnie tego dnia w tarnowskim teatrze V Festiwal Spektakli Dziecięcych Mała Talia. Blisko 5000 dzieci z regionu tarnowskiego będzie miało okazję zobaczyć 5 tytułów zaprezentowanych przez aktorów z Rzeszowa, Częstochowy, Rabki i Tarnowa. Kończąc odnotujmy jeszcze symboliczną wizytę w Tarnowie najstarszego ocalałego z getta tarnowskiego Żyda 87 – letniego Leo Kleina…



Z cyklu o tym i owym 162 czyli urodziny województwa...

Onegdaj, w sobotę województwo tarnowskie obchodziłoby 38. urodziny. Obchodziłoby, gdyby nie przestało istnieć. Stało się tak w wyniku reformy administracyjnej z 1stycznia1999 roku. W tym momencie na jego terenie mieszkało ponad 700 tys. ludzi. Dokładnie 1 czerwca 1975 Tarnów stał się stolicą nowo utworzonego województwa tarnowskiego. Graniczyło ono z województwami: krakowskim, kieleckim, tarnobrzeskim, rzeszowskim, krośnieńskim i nowosądeckim. 86 lat temu, dokładnie 4 czerwca, odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Miejskiego. Józef Jakubowski, drugi zastępca burmistrza Juliana Kryplewskiego, 7 stycznia 1927 roku złożył Radzie Miejskiej propozycję powołania „Muzeum Miasta Tarnowa”. Sześć dni później szanowne grono rajców jednogłośnie projekt przyjęło. Wspomniana uchwała rady z 13stycznia 1927 roku przewidywała przekazanie na cele muzeum dwóch pokoi na pierwszym piętrze kamienicy przy ulicy Krakowskiej 12, będącej własnością tzw. funduszu teatralnego (dziś mało kto pamięta, że to przy Krakowskiej w Tarnowie stanąć miał teatr). Pomieszczenia muzealne wyremontowano, po czym Józef Jakubowski przeniósł doń archiwum miejskie wraz z przejętymi depozytami. Żywe zainteresowanie tarnowskiej prasy towarzyszyło czteromiesięcznym przygotowaniom do uroczystego otwarcia ekspozycji, które nastąpiło wobec zgromadzonych przedstawicieli władz miasta 4 czerwca1927roku. Tarnowianie zaś mogli zwiedzać wystawę od dnia następnego. Inwentarz „Muzeum Miasta Tarnowa” pozwala określić charakterystykę zbiorów. Największy był zespół dokumentów dotyczących historii miasta, ważną część zasobów stanowiły przedmioty związane z dziejami miasta. (pik – za muzeum.tarnow.pl itarnow.pl)





NOWA ODSŁONA!













tarnowski kurier kulturalny:







- - - - -