Blog > Komentarze do wpisu

-> Galicjaner Sztetl

To kolejna, już XVI próba przypomnienia, jak było w sztetl Torne - miasteczku Tarnów, w którym przed wojną połowę mieszkańców stanowili Żydzi. Podobnie było w Bobowej i Żabnie, Dąbrowie Tarnowskiej i Szczucinie. Rytm życia zamieszkującej tam społeczności żydowskiej wyznaczały kolejne święta paschy, radosne purim czy pełne powagi i żalu za grzechy jom kipur. Właśnie tamten fascynujący świat, którego już nie ma, tamtą zniszczoną przez holocaust kulturę i sztukę, wskrzeszają organizowane już po raz szesnasty przez Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej, przy współpracy z Centrum Sztuki Mościce, Żydowskim Muzeum Galicja oraz samorządami Tarnowa i gminy Tarnów - Dni Pamięci Żydów Galicyjskich. W tym roku odbywają się one w dniach 16 - 24 czerwiec, w 70. rocznicę masowej zagłady mieszkańców Tarnowa pochodzenia żydowskiego, a wypełniają je modlitwy, wystawy i koncerty. Na uroczystości każdego roku przybywają przedstawiciele resztek ocalałych tarnowskich Żydów. W tym roku wśród czwórki przybyłych tarnowskich Żydów znaleźli się m.in. syn Zdzisława Simchego, autora monografii „Tarnów i jego okolica”, wywiezionego w pierwszym transporcie do KL Auschwitz oraz Alona Brigg, córka izraelskiego bohatera narodowego Emila Brigga, który urodził się w Tarnowie, w domu przy ul. Urszulańskiej. Encyklopedia Tarnowa tak wspomina Emila Brigga: (1924 Tarnów – 2002 Tel Awiw, Izrael), bohater I wojny izraelsko - arabskiej. Syn Artura, kierownika cegielni Władysława Bracha w Tarnowie. Uczył się w tarnowskiej szkole Safa Berura. We wrześniu 1939 r. wraz z rodziną uciekł na wschód i znalazł się w Delatynie, po najeździe hitlerowskim w gettach w Kołomyi, Chodorowie, Lwowie, Stryju, skąd uciekł do oddziału partyzanckiego Stacha Babija. Po rozbiciu oddziału przedostał się na Węgry, uwięziony w Mohaczu i Peczu. Po wyzwoleniu wyemigrował do Izraela, gdzie w kibucu Ginosar przeszedł wojskowe przeszkolenie saperskie. W wojnie arabsko izraelskiej 14 maja 1948 r. z narażeniem życia wysadził 3 mosty, powstrzymując inwazję armii transjordańskiej na Izrael. Za ten czyn otrzymał najwyższe odznaczenie państwowe Gibor Israel (Bohater Izraela). Od 1951 właściciel biura przedsprzedaży biletów w Tel Awiwie. Autor wspomnień „Stand up and Fight. Story of Emil Brigg” Londyn 1972.” Jak co roku Dni Pamięci, ta niezwykła sentymentalno – romantyczno – patriotyczna podróż w czasie i przestrzeni, rozpoczęła w południe we czwartek wspólną modlitwą katolickiego księdza i żydowskiego rabina w  pod pomnikiem w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze, w miejscu kaźni blisko 10 tys. tarnowskich Żydów, rozstrzelanych w czerwcu 1942 roku podczas likwidacji tarnowskiego getta, gdzie mieszkało ich ponad 40 tys., zapalono znicze i złożono kwiaty. Pierwsze rozstrzelania w Buczynie miały miejsce już w grudniu 1939 roku. Zostali wtedy zamordowani oskarżeni o posiadanie broni mieszkańcy ziemi dąbrowskiej. Przez cały okres okupacji do Buczyny przywożono mniejsze lub większe grupy Polaków i Żydów zarówno mieszkańców przedwojennego Tarnowa jak i przywożonych do getta z innych rejonów Generalnej Guberni. Nad zbiorowymi mogiłami pomordowanych modlili się w tym roku rabin Eliezer Gurari z okręgu Chabad-Lubawicz w Polsce oraz ksiądz Tadeusz Bukowski, dyrektor Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie. Tego samego dnia w Centrum Sztuki Mościce otwarta została wystawa „Listy do Sali. Życie młodej kobiety w nazistowskich obozach pracy” i odbył się koncert grupy „Accoustic Acrobats”, wykonującej muzyczne kolaże etno i jazzu, utrzymane w klimacie muzyki klezmerskiej i bałkańskiej. Mościcka wystawa przedstawia historię żydowskiej dziewczyny rodem z Sosnowca, która od 16 roku życia czyli 1940 do końca wojny przebywała w kolejnych obozach koncentracyjnych, skąd wysyłała listy… .W niedzielę 19 czerwca można było zwiedzić z przewodnikiem Cmentarz Żydowski w Tarnowie, jedną z największych i najlepiej zachowanych tego typu nekropoli  w Polsce. Ostatni koncert Dni Pamięci Żydów galicyjskich odbędzie się 24 czerwca w podcieniach Muzeum Okręgowego na Rynku w Tarnowie. Wystąpi „Bydgoszcz Klezmer Band”, formacja specjalizująca się w aranżacjach tradycyjnej muzyki żydowskiej. Tegoroczna edycja tego niewątpliwego wydarzenia jest nieco skromniejsza z racji generalnej przebudowy otoczenia Bimy, gdzie tradycyjnie odbywały się popularne wśród tarnowian koncerty muzyki żydowskiej.


Niemiecka akcja przeciw tarnowianom żydowskiego pochodzenia trwała tydzień. Między 11 a 18 czerwca 1942 r. zabito w Tarnowie trzy tysiące osób, które pochowano na żydowskim cmentarzu. Około siedmiu tysięcy tarnowskich Żydów zastrzelono w Zbylitowskiej Górze lub w lesie skrzyszowskim. 10 tysięcy wysłano do obozu zagłady w Bełżcu. Spędzonych z miasta Żydów rozstrzeliwano w Tarnowie na płycie rynku i w okolicznych uliczkach. Nie oszczędzano kobiet, dzieci i starców. Przed wojną społeczność żydowska w Tarnowie liczyła 25 tysięcy osób. W 1939 i 1940r. Niemcy zgromadzili w mieście Żydów z okolicznych miasteczek i wiosek, by zamknąć ich w getcie. W wyniku ludobójczej akcji przeprowadzonej w czerwcu 1942r. - z 40 tysięcy Żydów mieszkających w Tarnowie pozostała około połowa. Historycy wskazują, że nadal wiele faktów związanych z historią tarnowskich Żydów jest nieudokumentowana. Pewnikiem jest to, ilu przed wojną w Tarnowie było Żydów, a stanowili oni blisko połowę mieszkańców miasta. Nadal nie zostały natomiast historycznie zweryfikowane liczby dotyczące na przykład tego, ilu dokładnie tarnowskich przedstawicieli tego wyznania zostało w czasie wojny wymordowanych przez hitlerowców. Zagadką pozostaje też na przykład, co stało się z domami, które znajdowały się na terenie tarnowskiego getta żydowskiego. Jak wiadomo, zostało ono zlikwidowane jesienią 1943 roku. Potem okazało się, że w dawnym getcie pozostały jedynie ruiny. Nie wiadomo, kto zniszczył te domy, ani nie są znane okoliczności, w jakich do tego doszło. Na terenach dawnego getta powstały w Tarnowie natomiast potem całe nowe osiedla bloków, w okolicach "Mariensztatu" i wzdłuż na przykład ulicy Lwowskiej. Jedynie prawdziwie żydowskim budynkiem z tamtego terenu, który ocalał do naszych czasów jest budynek dawnej łaźni żydowskiej, w którym urządzono dom handlowy.

Oto biogramy gości tegorocznych Dni Pamięci Żydów Galicyjskich:

Accosutic Acrobats - jako datę narodzin zespołu przyjąć należy kwiecień 2010 roku. Wtedy to współpracujący ze sobą od kilku lat muzycy postanowili otworzyć nowy rozdział w swojej działalności. Kilka kolejnych miesięcy poświęcili na pracę nad koncepcją i kształtem artystycznym nowej grupy by z początkiem roku 2011 rozpocząć całkiem niezależną działalność pod nazwą Acoustic Acrobats.
Lata 2008–2010 były dla zespołu czasem niesamowicie pracowitym. Na przestrzeni 36 miesięcy, częściowo jeszcze pod starą nazwą zagrali blisko 200 koncertów w Polsce, dziewięciu krajach Europy, a także na Jamajce i w Afryce. Zdobywali doświadczenia koncertując w synagogach, teatrach, filharmoniach, na stadionach, ale także w kameralnych salach czy w miejscach tak egzotycznych, jak położona w dżungli misja. Skład zespołu: Piotr Skupeniewicz - klarnet, klarnet basowy, Bogusław Zięba - akordeon, instrumenty klawiszowe, Jacek Hołubowski – akordeon, Adam Leśniak – perkusja, instrumenty perkusyjne, wokal, Jacek Fedkowicz - gitara basowa, kontrabas, didgeridoo.

Bydgoszcz Klezmer Band powstał w 2011 roku. Ideą zespołu jest próba wymknięcia się z jasnych podziałów gatunków muzycznych poprzez fuzję stylów, takich jak: jazz, muzyka awangardowa, bałkańska czy współczesna kameralistyka. Podstawą do budowania niepowtarzalnych aranżacji są tematy tradycyjnej muzyki żydowskiej, a głównym środkiem wykonawczym jest improwizacja.
Bydgoszcz Klezmer Band to pięciu świetnie wyszkolonych instrumentalistów, którzy są laureatami kilkudziesięciu konkursów muzycznych rangi ogólnopolskiej oraz międzynarodowej. Zespół podczas koncertów stawia przede wszystkim na czerpanie przyjemności ze wspólnego muzykowania, przez co buduje wieź między wykonawcami a publicznością.
Bydgoszcz Klezmer Band jest laureatem pierwszej nagrody na XI Międzynarodowym Konkursie Akordeonowym Muzyki Rozrywkowej i Popularnej "Concertina 2011" w Giżycku.
Skład zespołu: Maciej Jaroń – skrzypce, Krzysztof Biernacki – klarnet, Maciej Drapiński – akordeon, Maciej Jagodziński - gitara basowa, Kamil Jagodziński – perkusja.


Odnowiony ohel Arie Leibusza Halbersztama na cmentarzu żydowskim. Fot. Janusz Smoliński


oprac. Ryszard Zaprzałka


foto by Paweł Topolski




piątek, 17 czerwca 2011, tarnowski_kurier_kulturalny

Polecane wpisy

  • - > Świetlicki w parku

    W drugiej edycji projektu „Doba dla kultury”, która odbywała się w Tarnowie 31 maja i 1 czerwca, poczesne miejsce przypadło dubeltowemu spotkaniu z

  • -> Jak Piłsudski obalił rząd Witosa

    Chłop z Wierzchosławic przewidział, że marszałek przejmie władzę na drodze przewrotu? Był piękny maj 1926 roku. W stolicy jednak mało kto z beztroską patrzył na

  • -> Paleta Marty Odbierzychleb

    Malarstwo „pani od polskiego” to przede wszystkim kwiaty, pejzaże i ostatnio portrety. Aktualnie oglądać je można w nauczycielskiej Galerii „P

Komentarze
2011/06/17 16:07:25
witam, świetny blog - zapraszam do mnie
filmyonlinevideo.blox.pl


Znajdziesz nas w Google+




WSPARCIE DLA MATYSKA










Pegazem po Tarnowie 512

Tarnowski Teatr kończy sezon bez personalnych rewolucji. W nowy wejdzie z odrobinę mniejszym zespołem - aktorzy Jolanta Januszówna i Jerzy Ogrodnicki przechodzą na emeryturę. E. Pietrowiak, dyrektor artystyczna tarnowskiej sceny, bacznie przygląda się absolwentom szkół teatralnych, ale na razie nie zamierza powiększać etatowego zespołu. Gotowa jest też lista osób, które mają tworzyć reaktywowaną po latach Radę Artystyczną Teatru Solskiego. W jej składzie znajdą się m.in. aktorzy tarnowskiej sceny oraz… M. Smolis, związany z warszawskim Teatrem Syrena. Za nami również Debata Finałowa pomiędzy II LO i XVI LO, której przewodnią tezą był: „Tarnów to miasto sprzyjające młodym ludziom”. Całość tego oryginalnego projektu edukacyjnego (współfinansowany przez Szwajcarię), realizowanego w Tarnowie, to głównie zasługa stosunkowo młodego tarnowskiego Stowarzyszenia KANON, któremu przewodzą Iwona i Dariusz Snopkowscy. Zgodnie ze zasadą przyjętą w Tarnowskiej Lidze Debatanckiej, na godzinę przed pojedynkiem odbyło się losowanie stron. XVI LO przypadło bronienie tezy, II LO natomiast jej oskarżanie. A w Loży mędrców zasiedli m.in. prezydent Tarnowa R. Ścigała, redaktor naczelny Temi T. Bałchanowski i szef Działu promocji Radia RDN Małopolska M. Biedroń. Stosunkiem głosów 2:5 (małe punkty: 728:807) Loża opowiedziała się po stronie opozycji w tej debacie czyli II LO. Tym samym tytuł Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej przypadł II Liceum Ogólnokształcącemu, XVI Liceum Ogólnokształcące im. Armii Krajowej zdobyło drugie miejsce. Należy przypomnieć, iż trzecie miejsce w rozgrywkach zajął Zespół Szkół Ekonomiczno - Gastronomicznych w Tarnowie. Już teraz Organizatorzy zapraszają na UROCZYSTĄ GALĘ w tarnowskim teatrze planowaną na 18-go czerwca, na której nastąpi wręczenie Pucharu Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej, medali oraz pamiątkowych prezentów dla wszystkich uczestników projektu. Już po raz drugi w Tarnowie, w ramach obchodów Światowego Dnia Rozwoju Kultury, odbyła się „Doba Dla Kultury”. W trakcie „Doby” w dniach 31 maja (piątek) – 1 czerwca (sobota) można było, m.in.: zwiedzić kabiny projekcyjne Kina Marzenie, zobaczyć scenę „z drugiej strony” w tarnowskim Teatrze, spotkać się z M. Świetlickim i wziąć udział w koncercie „Świetlików” w Pałacyku Strzeleckim. Ponadto, spotkać się z postaciami z bajek na pikniku dla najmłodszych w Parku Strzeleckim, wziąć udział w warsztatach radiowych i telewizyjnych, uczestniczyć w próbie warsztatów wokalnych w TCK, zwiedzić introligatornię i dział starodruków MBP, zobaczyć wystawy w BWA, Muzeum Etnograficznym, siedzibie ZPAP, Galerii Aniołowo, Izbie Pamięci Światowego Związku Żołnierzy AK, zwiedzić Dworek Paderewskiego w Kąśnej Dolnej. We wszystkich instytucjach biorących udział w „Dobie dla Kultury” można było zbierać okolicznościowe „stemple uczestnika”. Dla najaktywniejszych przewidziano nagrody. Miniony tydzień zakończył pierwszo czerwcowy, niestety deszczowy, blok imprez związanych z Dniem Dziecka, którego artystyczną dominantą był rozpoczynający się właśnie tego dnia w tarnowskim teatrze V Festiwal Spektakli Dziecięcych Mała Talia. Blisko 5000 dzieci z regionu tarnowskiego będzie miało okazję zobaczyć 5 tytułów zaprezentowanych przez aktorów z Rzeszowa, Częstochowy, Rabki i Tarnowa. Kończąc odnotujmy jeszcze symboliczną wizytę w Tarnowie najstarszego ocalałego z getta tarnowskiego Żyda 87 – letniego Leo Kleina…



Z cyklu o tym i owym 162 czyli urodziny województwa...

Onegdaj, w sobotę województwo tarnowskie obchodziłoby 38. urodziny. Obchodziłoby, gdyby nie przestało istnieć. Stało się tak w wyniku reformy administracyjnej z 1stycznia1999 roku. W tym momencie na jego terenie mieszkało ponad 700 tys. ludzi. Dokładnie 1 czerwca 1975 Tarnów stał się stolicą nowo utworzonego województwa tarnowskiego. Graniczyło ono z województwami: krakowskim, kieleckim, tarnobrzeskim, rzeszowskim, krośnieńskim i nowosądeckim. 86 lat temu, dokładnie 4 czerwca, odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Miejskiego. Józef Jakubowski, drugi zastępca burmistrza Juliana Kryplewskiego, 7 stycznia 1927 roku złożył Radzie Miejskiej propozycję powołania „Muzeum Miasta Tarnowa”. Sześć dni później szanowne grono rajców jednogłośnie projekt przyjęło. Wspomniana uchwała rady z 13stycznia 1927 roku przewidywała przekazanie na cele muzeum dwóch pokoi na pierwszym piętrze kamienicy przy ulicy Krakowskiej 12, będącej własnością tzw. funduszu teatralnego (dziś mało kto pamięta, że to przy Krakowskiej w Tarnowie stanąć miał teatr). Pomieszczenia muzealne wyremontowano, po czym Józef Jakubowski przeniósł doń archiwum miejskie wraz z przejętymi depozytami. Żywe zainteresowanie tarnowskiej prasy towarzyszyło czteromiesięcznym przygotowaniom do uroczystego otwarcia ekspozycji, które nastąpiło wobec zgromadzonych przedstawicieli władz miasta 4 czerwca1927roku. Tarnowianie zaś mogli zwiedzać wystawę od dnia następnego. Inwentarz „Muzeum Miasta Tarnowa” pozwala określić charakterystykę zbiorów. Największy był zespół dokumentów dotyczących historii miasta, ważną część zasobów stanowiły przedmioty związane z dziejami miasta. (pik – za muzeum.tarnow.pl itarnow.pl)





NOWA ODSŁONA!













tarnowski kurier kulturalny:







- - - - -