Blog > Komentarze do wpisu

-> A teraz zapraszam na wycieczkę szlakiem tarnowskiej Niepodległości (cz.2)

Rynek  i Ratusz
Wspaniałe wizytówki miasta powstałego w pierwszej połowie XIV wieku. Siedziba władz miejskich do 31 roku ubiegłego stulecia – na piętrze biura magistrackie,  zaś w pomieszczeniach na parterze przedsiębiorstwa handlowe. W pamiętną środę, 30 października 1918 r. radni miejscy zakomunikowali (…) że Tarnów oddaje się poleceniom rządu warszawskiego - i że organowi rządowemu, utworzonemu przez Radę Regencyjną, da posłuch.
17 stycznia tego samego roku radny Kazimierz Wojciechowski składa wniosek – rezolucję niepodległościową: (…) Rada miasta Tarnowa domaga się przyłączenia tej prastarej dzielnicy polskiej do przyszłego państwa polskiego.
Znacznie wcześniej, 8 sierpnia 1914 r. nieopodal Rynku, Burmistrz Tertil i ks. Józef Lubelski na ręce dowodzącego legionistami Tadeusza Babinicz-Michniewicza złożyli garść medalików z błogosławieństwem  - idźcie w imię Boga, a wracajcie zdrowo do wolnej Ojczyzny.
Bazylika Katedralna
W niedzielę, 3 listopada odbyły się kościelne uroczystości z okazji odzyskania niepodległości w Tarnowie i zjednoczenia ziem polskich. Nabożeństwo w Katedrze celebrował biskup Leon Wałęga, ks. Wątorek w kazaniu porównywał zmartwychwstanie Polski do zmartwychwstania Łazarza. Śpiewano „Te Deum laudamus, a na koniec spontanicznie rozniosło się „Boże, coś Polskę…”. Uroczystości stanowiły dziękczynienie za wysłuchanie modłów, które przez półtora wieku wznosili tarnowianie  prosząc o wolność.
Zaułek katedralny
W cieniu Katedry, tuż obok Domu Mikołajowskiego, mieścił się sztab XIV Polskiej Drużyny Strzeleckiej i Komenda Obwodu, z którego 4 sierpnia 1914 r, wyszło pierwszych 43 legionistów Piłsudskiego pod komendą Władysława Langnera ps. Złom. W szyku marszowym przeszli pod figurę Matki Bożej na placu Katedralnym, gdzie oczekiwał ich burmistrz Tadeusz Tertil. Po wygłoszonej, patriotycznej mowie, licznie zebrani mieszkańcy miasta odśpiewali „Boże, coś Polskę…” oraz „Mazurka Dąbrowskiego”. Drużyniacy pomaszerowali w kierunku dworca, a zgromadzeni na Niepodległości pozdrawiali wyjeżdżających; wśród wiwatujących byli nawet oficerowie garnizonu austriackiego. O fakcie tym przypomina  pamiątkowa tablica, odtworzona staraniem Rady Miejskiej i Muzeum  w Tarnowie 1997 r.
Plac Kazimierza Wielkiego
Najprawdopodobniej  na przełomie maja i czerwca  1916 r.  została  odsłonięta Tarcza Legionów z herbem Leliwa,  zaprojektowana przez Szczęsnego Zarembę a wykonana przez bocheńskiego snycerza Adamka. (…) koledzy okazali się dość hojni, w wyniku czego przyznano nam prawo wbicia gwoździa w Tarczę. Naturalnie mógł być wbity przez jedną osobę i klasa musiała wybrać swego delegata. Wówczas przeżyłem po raz pierwszy smak społecznego zaufania (…). W czasie odpowiedniej uroczystości, w ładny słoneczny dzień, wbiłem gwóźdź w skrzydła orła -  zanotował w swym  pamiętniku  Władysław Czapliński.
Kapliczka św. Walentego
Szczególne sacrum, tuż  za murem cmentarnym, u  zbiegu Tuchowskiej i Ziaji . Ufundowana przez Sanguszków  w 1798 r.  Murowana, w późno barokowym stylu,  w  kształcie słupa,  tynkowana na biało, kryta dachówką.   W niszy, ujętej przez dwie pary skośnie ustawionych pilastrów  toskańskich, rzeźba św. Walentego.
Miejsce spotkań tych, którzy szli do powstań, modłów za powodzenie  w walce z Rosją,  ale także manifestacyjne  miejsce zbiórki   wszystkich pochodów patriotycznych  młodzieży gimnazjalnej. Dzisiaj pod kapliczką wyznaczają sobie  spotkania zakochani i turyści.
Sokół
W budynku usadowionym  między  Wyższą Szkołą Wydziałową Żeńską  a Bankiem Austriacko-Węgierskim, tarnowianie nie tylko czcili muzy, uprawiali kulturę ciała lub też  się jej przypatrywali w czasie występów atletów, oddawali tańcom i manifestowali patriotyzm, gardząc „ospałym i gnuśnym, zgrzybiałym światem”.
W czas  pierwszej wojny, jeszcze w sierpniu 14 roku zamieniony został  na koszary dla legionistów, później  Węgrów, ze  szwalnią, pracownią  szewsko-rymarską  i polową kuchnią. Stały i automobile austriackie. Gdy wkroczyły wojska rosyjskie,  czas jakiś  był stajnią dla koni, pełnił też funkcję prawosławnej cerkwi.
Dante Baranowski   odnowił  Sokoła   ze zniszczeń,  zajęcia  organizowało i harcerstwo.
Przedstawiciel tarnowskiego „Sokoła” Tadeusz Tertil wszedł w skład Prezydium  Polskiej Komisji Likwidacyjnej.
Park Strzelecki
A raczej  znajdujący się w  nim budynek dawnego Towarzystwa Strzeleckiego.
Neogotycki budynek wzniesiony 1866 r. z przylegającą   od strony północnej strzelnicą zadaszoną ciekawie skonstruowanym dachem. W tym budynku   pamiętnej nocy 30 na 31 października 1918 r. skoszarowanych zostało 200  młodych ludzi z harcerskiego Pogotowia Narodowego i POW dla przeprowadzenia  rozbrojenia Austriaków i objęcia władzy cywilnej w mieście.
Dworzec kolejowy
Odjazd pociągu z pierwszymi z pierwszymi legionistami pamiętnego sierpnia 1914 r. zaplanowano na pierwszą w nocy. Mimo późnej pory było gwarno i tłoczno. Tarnowianie ze swym burmistrzem żegnali odjeżdżających drużyniaków. Jeden z nich  ruszył z czapką między tłum i zaczął zbierać dobrowolne datki. Uzbierano 300 koron austriackich, najhojniejszym okazał się Tadeusz Tertio, który za guzik z munduru rosyjskiego zapłacił 100 koron -  wspominał Józef Andrzej Zając, prezes i komendant XIV Polskiej Drużyny Strzeleckiej.
Zebrane pieniądze przeznaczono na zakup umundurowania kolejnej, drugiej grupy    tarnowskich legionistów , która  8 sierpnia pod komendą  Tadeusza Michniewicza odjechała do Krakowa. Odjechały też  6 sierpnia i 12 sierpnia plutony „Strzeleckie”  z  siostrami  Antoniną  i Wiktorią Jeżównymi,   pod dowództwem Jana Stylińskiego i Bolesława Krzyżanowskiego.  14 sierpnia  odjechało  83 druhów  tarnowskiego „Sokoła”, mieli wejść  w skład Legionu Wschodniego. To  na dworcu  w nocy   z 30 na 31 października 1918 r.  harcerze pod dowództwem Adama Ciołkosza, rozbrajają Austriaków. Z miejsca na miejsce przemieszcza się  Lotny Oddział Mariana  Stylińskiego.
Pomnik Nieznanego Żołnierza
(…) w roku pańskim 1931 dnia 28 czerwca (…) gdy Prezydentem Najjaśniejszej Rzeczypospolitej był dostojny doktor Ignacy Mościcki  , profesor chemii  etc., Honorowy Obywatel Miasta Tarnowa (…) Ministrem Spraw Wojskowych – Pierwszy Marszałek Polski Jóżef Piłsudski, wskrzesiciel i budowniczy Państwa Polskiego, (…) Wojewodą Krakowskim dr Mikołaj Kwaśniewski, włodarstwo nad wiernymi Kościoła Katolickiego diecezji tarnowskiej dzierżył Jego Ekscelencja Ksiądz Biskup dr Leon Wałęga, starostą Powiatowym W Tarnowie  dr Bolesław Skwarczyński, na Ratuszu zaś rządy nad miastem sprawował komisarz wojskowy Adam Marszałkowicz, -  Towarzystwo Opieki nad Grobami Bohaterów   sumptem i staraniem własnym oraz z pomocą Magistratu Miasta Tarnowa pomnik  niniejszy jako wyraz hołdu i czci dla nieznanych tysięcy w obronie Ojczyzny poległych  bohaterów wystawiło, umieszczając na nim płytę Nieznanego Żołnierza, którą niewiadomy ofiarodawca na Placu Kazimierza Wielkiego pod pomnikiem Mickiewicza w nocy z 20 na 21 czerwca 1925 roku złożył. Pomnik ten projektował i wykonał architekt Bronisław Kulka, budowniczy miejski (…). Pomnikowi  nadano  formę   mogiły ze sztucznego porfiru i głazów narzutowych, pochodzących ze zburzonego pomnika bitwy pod Sokalem  stojącego  przed dzisiejszą pocztą przy ul. Mickiewicza.
Spoczęły tu  m.in. prochy legionistów spod Łowczówka -  kpt. Kazimierza Bojarskiego „Kuby” pochowanego w Zakliczynie oraz por. Stanisława Kaszubskiego „Króla” powieszonego przez Rosjan w Pilźnie.
Koszary
Tarnów był miastem garnizonowym - stacjonował tu 57 pułk piechoty, później 16. pp „Ziemi Tarnowskiej”,   23. pułk  obrony krajowej, sześć szwadronów 2. pułku ułanów i międzywojenny 5 psk.  Do szkoły ekwitacyjnej   zjeżdżał kwiat   hrabiowski i książęcy.  Koszary tarnowskie były samowystarczalne. W ich obrębie znajdowały się pomieszczenia dla żołnierzy, mieszkania dla oficerów i podoficerów, budynki sztabowe, stajnie, szkoły wojskowe i ujeżdżalnie, kancelarie, kantyny, warsztaty.
9 września 1923 r. na terenie koszar im. Jazdy Kałuszyńskiej odsłonięto pomnik poświęcony żołnierzom i oficerom pułku, poległym w latach 1918-1920. Na pomniku znajduje się napis: Bóg – Honor – Ojczyzna. Poległym w obronie odrodzonej Ojczyzny oficerom i szeregowym 5. psk. Koledzy. Tydzień później pułk otrzymał sztandar ufundowany przez Romana  księcia Sanguszkę. Wręczył go gen. broni Tadeusz  Rozwadowski, podczas uroczystej mszy, dowódcy 5 psk  ppłk Aleksandrowi Ehrbarowi.
Klasycystyczny  budynek przy ulicy Bandrowskiego zawsze był we władaniu  dowództwa garnizonu  c.k. armii  austriacko-węgierskiej.

Cóż, koniec października i początek listopada, to nie tylko  Zaduszkowa zaduma. Wypada przypomnieć, że 31 października  92 lata temu, Tarnów jako pierwszy  skrawek dawnej Rzeczpospolitej odzyskał wolność. Tym bardziej, że do okrągłej rocznicy jeszcze  lat kilka.


Krystyna Drozd


PS. Fragmenty publikowanego powyżej tekstu drukowane były w Dzienniku Polskim.



czwartek, 11 listopada 2010, tarnowski_kurier_kulturalny

Polecane wpisy

  • - > Świetlicki w parku

    W drugiej edycji projektu „Doba dla kultury”, która odbywała się w Tarnowie 31 maja i 1 czerwca, poczesne miejsce przypadło dubeltowemu spotkaniu z

  • -> Jak Piłsudski obalił rząd Witosa

    Chłop z Wierzchosławic przewidział, że marszałek przejmie władzę na drodze przewrotu? Był piękny maj 1926 roku. W stolicy jednak mało kto z beztroską patrzył na

  • -> Paleta Marty Odbierzychleb

    Malarstwo „pani od polskiego” to przede wszystkim kwiaty, pejzaże i ostatnio portrety. Aktualnie oglądać je można w nauczycielskiej Galerii „P



Znajdziesz nas w Google+




WSPARCIE DLA MATYSKA










Pegazem po Tarnowie 512

Tarnowski Teatr kończy sezon bez personalnych rewolucji. W nowy wejdzie z odrobinę mniejszym zespołem - aktorzy Jolanta Januszówna i Jerzy Ogrodnicki przechodzą na emeryturę. E. Pietrowiak, dyrektor artystyczna tarnowskiej sceny, bacznie przygląda się absolwentom szkół teatralnych, ale na razie nie zamierza powiększać etatowego zespołu. Gotowa jest też lista osób, które mają tworzyć reaktywowaną po latach Radę Artystyczną Teatru Solskiego. W jej składzie znajdą się m.in. aktorzy tarnowskiej sceny oraz… M. Smolis, związany z warszawskim Teatrem Syrena. Za nami również Debata Finałowa pomiędzy II LO i XVI LO, której przewodnią tezą był: „Tarnów to miasto sprzyjające młodym ludziom”. Całość tego oryginalnego projektu edukacyjnego (współfinansowany przez Szwajcarię), realizowanego w Tarnowie, to głównie zasługa stosunkowo młodego tarnowskiego Stowarzyszenia KANON, któremu przewodzą Iwona i Dariusz Snopkowscy. Zgodnie ze zasadą przyjętą w Tarnowskiej Lidze Debatanckiej, na godzinę przed pojedynkiem odbyło się losowanie stron. XVI LO przypadło bronienie tezy, II LO natomiast jej oskarżanie. A w Loży mędrców zasiedli m.in. prezydent Tarnowa R. Ścigała, redaktor naczelny Temi T. Bałchanowski i szef Działu promocji Radia RDN Małopolska M. Biedroń. Stosunkiem głosów 2:5 (małe punkty: 728:807) Loża opowiedziała się po stronie opozycji w tej debacie czyli II LO. Tym samym tytuł Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej przypadł II Liceum Ogólnokształcącemu, XVI Liceum Ogólnokształcące im. Armii Krajowej zdobyło drugie miejsce. Należy przypomnieć, iż trzecie miejsce w rozgrywkach zajął Zespół Szkół Ekonomiczno - Gastronomicznych w Tarnowie. Już teraz Organizatorzy zapraszają na UROCZYSTĄ GALĘ w tarnowskim teatrze planowaną na 18-go czerwca, na której nastąpi wręczenie Pucharu Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej, medali oraz pamiątkowych prezentów dla wszystkich uczestników projektu. Już po raz drugi w Tarnowie, w ramach obchodów Światowego Dnia Rozwoju Kultury, odbyła się „Doba Dla Kultury”. W trakcie „Doby” w dniach 31 maja (piątek) – 1 czerwca (sobota) można było, m.in.: zwiedzić kabiny projekcyjne Kina Marzenie, zobaczyć scenę „z drugiej strony” w tarnowskim Teatrze, spotkać się z M. Świetlickim i wziąć udział w koncercie „Świetlików” w Pałacyku Strzeleckim. Ponadto, spotkać się z postaciami z bajek na pikniku dla najmłodszych w Parku Strzeleckim, wziąć udział w warsztatach radiowych i telewizyjnych, uczestniczyć w próbie warsztatów wokalnych w TCK, zwiedzić introligatornię i dział starodruków MBP, zobaczyć wystawy w BWA, Muzeum Etnograficznym, siedzibie ZPAP, Galerii Aniołowo, Izbie Pamięci Światowego Związku Żołnierzy AK, zwiedzić Dworek Paderewskiego w Kąśnej Dolnej. We wszystkich instytucjach biorących udział w „Dobie dla Kultury” można było zbierać okolicznościowe „stemple uczestnika”. Dla najaktywniejszych przewidziano nagrody. Miniony tydzień zakończył pierwszo czerwcowy, niestety deszczowy, blok imprez związanych z Dniem Dziecka, którego artystyczną dominantą był rozpoczynający się właśnie tego dnia w tarnowskim teatrze V Festiwal Spektakli Dziecięcych Mała Talia. Blisko 5000 dzieci z regionu tarnowskiego będzie miało okazję zobaczyć 5 tytułów zaprezentowanych przez aktorów z Rzeszowa, Częstochowy, Rabki i Tarnowa. Kończąc odnotujmy jeszcze symboliczną wizytę w Tarnowie najstarszego ocalałego z getta tarnowskiego Żyda 87 – letniego Leo Kleina…



Z cyklu o tym i owym 162 czyli urodziny województwa...

Onegdaj, w sobotę województwo tarnowskie obchodziłoby 38. urodziny. Obchodziłoby, gdyby nie przestało istnieć. Stało się tak w wyniku reformy administracyjnej z 1stycznia1999 roku. W tym momencie na jego terenie mieszkało ponad 700 tys. ludzi. Dokładnie 1 czerwca 1975 Tarnów stał się stolicą nowo utworzonego województwa tarnowskiego. Graniczyło ono z województwami: krakowskim, kieleckim, tarnobrzeskim, rzeszowskim, krośnieńskim i nowosądeckim. 86 lat temu, dokładnie 4 czerwca, odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Miejskiego. Józef Jakubowski, drugi zastępca burmistrza Juliana Kryplewskiego, 7 stycznia 1927 roku złożył Radzie Miejskiej propozycję powołania „Muzeum Miasta Tarnowa”. Sześć dni później szanowne grono rajców jednogłośnie projekt przyjęło. Wspomniana uchwała rady z 13stycznia 1927 roku przewidywała przekazanie na cele muzeum dwóch pokoi na pierwszym piętrze kamienicy przy ulicy Krakowskiej 12, będącej własnością tzw. funduszu teatralnego (dziś mało kto pamięta, że to przy Krakowskiej w Tarnowie stanąć miał teatr). Pomieszczenia muzealne wyremontowano, po czym Józef Jakubowski przeniósł doń archiwum miejskie wraz z przejętymi depozytami. Żywe zainteresowanie tarnowskiej prasy towarzyszyło czteromiesięcznym przygotowaniom do uroczystego otwarcia ekspozycji, które nastąpiło wobec zgromadzonych przedstawicieli władz miasta 4 czerwca1927roku. Tarnowianie zaś mogli zwiedzać wystawę od dnia następnego. Inwentarz „Muzeum Miasta Tarnowa” pozwala określić charakterystykę zbiorów. Największy był zespół dokumentów dotyczących historii miasta, ważną część zasobów stanowiły przedmioty związane z dziejami miasta. (pik – za muzeum.tarnow.pl itarnow.pl)





NOWA ODSŁONA!













tarnowski kurier kulturalny:







- - - - -