Blog > Komentarze do wpisu

-> „Galicjaner Sztetl”

To kolejna, już XV próba przypomnienia, jak było w sztetl Torne - miasteczku Tarnów, w którym przed wojną połowę mieszkańców stanowili Żydzi. Podobnie było w Bobowej i Żabnie, Dąbrowie Tarnowskiej i Szczucinie. Rytm życia zamieszkującej tam społeczności żydowskiej wyznaczały kolejne święta paschy, radosne purim czy pełne powagi i żalu za grzechy jom kipur. Właśnie tamten fascynujący świat, którego już nie ma, tamtą zniszczoną przez holocaust kulturę i sztukę, wskrzeszają organizowane już po raz piętnasty przez Muzeum Okręgowe w Tarnowie - Dni Pamięci Żydów Galicyjskich. W tym roku odbywają się one w dniach 17 - 27 czerwiec, w 69 rocznicę masowej zagłady mieszkańców Tarnowa pochodzenia żydowskiego, a wypełniają je modlitwy, wystawy i koncerty. Ta niezwykłą sentymentalno – romantyczno – patriotyczną podróż w czasie i przestrzeni rozpoczęła w południe we czwartek wspólna modlitwa katolickiego księdza i żydowskiego rabina w  pod pomnikiem w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze, w miejscu kaźni blisko 10 tys. tarnowskich Żydów, rozstrzelanych w czerwcu 1942 roku podczas likwidacji tarnowskiego getta, gdzie mieszkało ich ponad 40 tys., zapalono znicze i złożono kwiaty. Tego samego dnia wieczorem otwarto także w Muzeum okręgowym interesującą wystawę fotograficzną Dariusza i Wojciecha Kobylańskich Pt. „Chasydzi – powrót” (napiszemy o tym szerzej), zaś później w świetle zachodzącego słońca pod Bimą tarnowskiej synagogi zainaugurowano tradycyjnie towarzyszący Galizjaner Sztetl cykl koncertów „Pod Bimą”. Dotychczas przed tarnowską publicznością wystąpili najlepsi i najpopularniejsi przedstawiciele tego specyficznego gatunku muzyki poruszający się swobodnie w tradycyjnej żydowskiej stylistyce muzycznej. W tym roku ten popularny wśród tarnowian cykl otworzył zespół klezmerski „Chmielikers”.  Zaś w następnych dniach czekały na chętnych kolejne atrakcje: w niedzielę 20 czerwca można było zwiedzać z przewodnikiem na co dzień niedostępny cmentarz żydowski, a w czwartek 24 czerwca wysłuchać absolutnie rewelacyjnego kolejnego koncertu „Pod Bimą”, tym razem z udziałem słynnego kantora Benzion Millera z Nowego Jorku, nazywanego współczesnym Pavarottim śpiewu religijnego. Według Starego Testamentu śpiew jest najwznioślejszą modlitwą. A jeśli ktoś nie słyszał jak brzmi modlitwa śpiewana przez kantora synagogi, to zaprawdę nie słyszał biblijnej modlitwy. Ten wyjątkowy koncert domknął tarnowską część tegorocznych Dni Pamięci Żydów Galicyjskich, a już dzień później rozpoczyna się krakowski, także jubileuszowy 20 Festiwal Kultury Żydowskiej. Oto szczegóły tarnowskiej imprezy:

17 czerwca (czwartek)
godz. 12.00
uroczysta modlitwa duchownych żydowskich i katolickich w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze, miejscu kaźni tarnowskich Żydów
godz. 19.30
Otwarcie wystawy fotograficznej Dariusza i Wojciecha Kobylańskich pt. „Chasydzi-powrót”, Gmach Główny Muzeum Okręgowego w Tarnowie, Galeria Piwnica
Chasydyzm w całości wywodzi się z ziem polskich i nawet bywa nazywany chasydyzmem polskim. Obecna ekspozycja wydaje się być udaną próbą uchwycenia i zatrzymania w czasie tego religijnego ruchu żydowskiego. Chasydyzm jest żydowskim ruchem religijnym o charakterze mistycznym, który powstał w XVIII wieku na ziemiach polskich. Za jego twórcę uznaje się Izraela ben-Elizera, zwanego Baal Szem To, co można przetłumaczyć jako „Pan Dobrego Imienia”. Jego nauka była próbą syntezy tradycjonalizmu żydowskiego z mistycyzmem.

(kliknij w obrazek, by przejść do galerii)

Koncert pod Bimą”, grupa Chmielnikers
Zespół klezmerski „Chmielnikers” powstał w lutym 2004 roku w Chmielnickim Centrum Kultury. Jest pewnego rodzaju unikatem na skalę regionu. Ta wyjątkowość wynika z faktu, że jako jedyny na Kielecczyźnie wykonuje ten rodzaj muzyki i robi to zarówno doskonale warsztatowo, ale i interpretacyjnie. Członkowie kapeli to wyszkoleni muzycy z bogatym doświadczeniem artystyczno-estradowym. Grają nie tylko w tej formacji, ale również występują na koncertach w roli solistów, a nawet zasilają składy innych zespołów. Repertuar zespołu Chmielnikers stanowią wyrosłe z żydowskiego folkloru muzycznego, odzwierciedlające obyczajowość i życie piosenki oraz ballady śpiewane w języku jidysz o miłości, ważnych wydarzeniach rodzinnych, historycznych, kołysanki i utwory żartobliwe, ale również kompozycje czysto instrumentalne, stylizowane, powstające pod wpływem odrębnej kulturowo muzyki bałkańskiej i wschodniej. Świętokrzyscy klezmerzy nawiązują bezpośrednio do tradycyjnych XVII wiecznych zespołów muzycznych, grających na „świętych instrumentach” – z hebr. klej zemer. Dziś wszakże zamienili cymbały na akordeon, a bęben na perkusję, ale skrzypce i klarnet pełnią taką samą rolę, jak cztery wieki temu.
Skład zespołu:
Krzysztof Korban – akordeon - lider zespołu - z wyróżnieniem ukończył Akademię Muzyczną w Warszawie na wydziale instrumentalnym, specjalność akordeon. Laureat wielu międzynarodowych i ogólnopolskich konkursów akordeonowych m.in. w Castelfidardo we Włoszech oraz w Sanoku, Gdańsku, Szczecinie, Chełmie, Bydgoszczy i Przemyślu. Jako solista występował z Orkiestrą Symfoniczną Opery Bałtyckiej, Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Świętokrzyskiej, Warszawską Orkiestrą Młodych „Sinfonia Artis”.
Marzena Sadłocha - wokal. W ubiegłym roku ukończyła z wyróżnieniem Państwową Szkolę Muzyczną II stopnia w Kielcach w klasie wokalnej. Solistka wielu koncertów z udziałem Filharmonii Świętokrzyskiej i innych zespołów kameralnych. Obecnie studentka Akademii Muzycznej w Łodzi na kierunku wokalno-aktorskim.
Beata Misztal - skrzypce - manager zespołu. Absolwentka Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia w Kielcach w klasie skrzypiec oraz Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach na kierunku muzycznym. W 2009 roku ukończyła Studia Podyplomowe - Zarządzanie Placówkami Kultury i Oświaty w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. Nauczyciel gry na skrzypcach w Młodzieżowym Domu Kultury w Kielcach.
Michał Siemieniec - klarnet. Ukończył Państwową Szkołę Muzyczną II stopnia w Kielcach w klasie klarnetu oraz Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Kielcach, kierunek muzyczny.
Karol Książ - perkusja. Absolwent Akademii Muzycznej w Katowicach, kierunek jazz i muzyka estradowa, specjalność perkusja.
Adam Szymkiewicz - gitara basowa, puzon, kontrabas. Absolwent Akademii Muzycznej w Katowicach, kierunek instrumentalny, specjalność puzon. Występował m.in. z Filharmonią Świętokrzyską w oratorium Tu Es Petrus Piotra Rubika.

20 czerwca (niedziela)
godz. 10.00-13.00 - „Otwarta brama przeszłości” – zwiedzanie z przewodnikiem cmentarza żydowskiego w Tarnowie.
Ten jeden z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce, zajmuje powierzchnię ponad 3 hektarów. Znajduje się tutaj kilka tysięcy nagrobków (macew i sarkofagów); najstarsze pochodzą z końca XVII w., na niektórych późniejszych zachowały się ślady polichromii, wszystkie mają bogatą symbolikę i ornamentykę. Napisy są w językach: hebrajskim, niemieckim i polskim. Cmentarz został założony w XVI w. (pierwsza wzmianka źródłowa pośrednia pochodzi z 1581 r.) na terenie ówczesnego miejskiego folwarku Pogwizdów. Dewastowany przez Niemców podczas okupacji, był miejscem masowych egzekucji Żydów z tarnowskiego getta od czerwca 1942 do września 1943 r. Po wojnie w 1946 r. żydowski rzeźbiarz, urodzony w Tarnowie, Dawid Beker, ustawił na miejscu masowej mogiły pomordowanych pomnik - złamaną kolumnę, która pochodziła z ruin nowej synagogi w Tarnowie. Wyryty na niej w jęz. hebrajskim cytat: “A słońce świeciło i nie wstydziło się...” jest wyjęty z poematu Nahmana Bialika, napisanego po pogromie Żydów w Kiszyniowie na Ukrainie w 1905 r.

bm

24 czerwca (czwartek)
godz. 21.00 „Koncert pod Bimą”, kantor Benzion Miller, Nowy Jork
Kantor Benzion Miller urodził się w Dachau, swoją karierę rozpoczął bardzo wcześnie, w wieku 5 lat. Jako bardzo młody człowiek był wielokrotnie proszony o uświetnienie śpiewem spotkań i zgromadzeń, takich jak melawe malke czyli pożegnanie szabatu, czy uroczystości bar micwa wprowadzającej chłopca w świat dorosłego judaizmu. Pełnił funkcję solisty w chórze jesziwy oraz występował samodzielnie. W wieku 18 lat Benizon Miller przyjął funkcję naczelnego kantora w Hillside Jewish Center w stanie Nowy Jork. Podobną rolę spełniał także w Bronxie, Montrealu oraz Toronto. Prezentując olbrzymie możliwości wokalne został wybrany na kantora prestiżowej Kongregacji Bet-El w Borouh Park, znanej dzisiaj pod nazwą Young Israel of Borough Park, gdzie pełnił rolę szlijach cibur czyli prowadzącego modlitwy. Funkcja ta przyniosła olbrzymi pociągnęła za sobą sukcesy artystyczne oraz szacunek jakim ten wybitny śpiewak obdarzany jest w każdej społeczności żydowskiej na świecie.
Benizon Miller jest absolwentem Bobower Jesziwa w Brooklynie oraz Bobower Jesziwa Keduszat Cijon w izraelskim Bat Jam. Otrzymał staranne wykształcenie w zakresie klasycznego śpiewu chazanut od swojego ojca, popularnego kantora Aarona Millera, ponadto studiował teorię muzyki i solfeżu pod kierunkiem kantora Samuela B. Taubego w Montrealu oraz emisję głosu w Champagne School w tym samym mieście. Okrzyknięty jednym z najlepszych interpretatorów muzyki liturgicznej ma w swoim repertuarze także tradycyjne żydowskie i chasydzkie pieśni. Występował z Izraelską Orkiestrą Symfoniczną, Orkiestrą Symfoniczną Miasta Riszon LeZion, Orkiestrą Symfoniczną miasta Hajfa, współpracował także z londyńską filharmonią. Nagrywał z Narodową Orkiestrą Symfoniczną w Barcelonie.
Kantor Benzion Miller był jednym z pierwszych artystów najwyższego światowego poziomu, którzy odwiedzili i występowali w krajach Europy Wschodniej m.in. w Rumunii, Polsce i na Węgrzech gdzie śpiewał z orkiestrą budapesztańską. Na swoim koncie ma wiele nagrań zawierających przede wszystkim tradycyjną muzykę żydowską i chasydzką. Od kilku lat Benzion Miller regularnie odwiedza Polskę będąc gościem specjalnym największego na świecie festiwalu kultury żydowskiej, który odbywa się w Krakowie, uświetniając go koncertami oraz prowadząc warsztaty śpiewu.
2 września 2009 roku, podczas obchodów 65 rocznicy likwidacji getta łódzkiego, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Lech Kaczyński, Benzion Miller został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.

Podczas koncertu pod Bimą usłyszeć będzie można także akompaniament Daniela Gildara, który towarzyszy Beznizonowi Millerowi uzupełniając znakomicie jego śpiew. Pianista jest rodowitym mieszkańcem Cleveland, studiował w tamtejszym Instytucie Muzycznym pianistykę oraz teorię śpiewu, które ukończył z najlepszą lokatą. Kantor Gildar jest uznanym w świecie instrumentalistą. Uczestniczył w historycznych wyjazdach artystów żydowskich do Europy Wschodniej, które odbyły się pod auspicjami Chaim and Gila Werner Society for Advanced of Cantorial Art. Jest nauczycielem śpiewu chazanut, szanowanym członkiem Cantorial Council in America. Sławny kantor Mosze Ganchoff określa Daniela Gildara mianem geniusza akompaniamentu.

em

27 czerwca (niedziela)
Synagoga w Bobowej
godz. 19.00 koncert kantora Eliezera Mizrachi z Wrocławia
Eliezer Mizrachi (śpiew) prezentuje muzykę pełną uduchowienia, poezji i mistyki oraz pozornie dalekiego, ale przecież bardzo znajomego klimatu. Niecodzienne brzmienie – to wypadkowa wyjątkowej linii melodycznej śpiewu operującego stosunkowo prostym układem interwałowym, bogatą harmonią instrumentów towarzyszących. Rytmika z całym bogactwem instrumentów perkusyjnych nawiązuje do najpiękniejszych wzorców kultur muzycznych Bliskiego Wschodu. Muzyka Żydów sefardyjskich nie jest monolitem – czerpie garściami z sąsiadujących kręgów kulturowych – hiszpańskiego, arabskiego, cygańskiego. Językiem pieśni sefardyjskich jest ladino (dialekt języka hiszpańskiego), w odróżnieniu do jidysz, jakim posługiwali się aszkenazyjczycy, spośród których wyłonił się najbardziej rozpowszechniony w Europie nurt klezmerski.
Kompozycje Eliezera Mizrachi – to subiektywne, płynące z serca, nawiązanie do tej mało znanej jeszcze w Polsce tradycji (na Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie wystąpiło kilku wykonawców odwołujących się do muzyki sefardyjskiej). Wspomniana na wstępie poetyckość i mistycyzm wynikają z jednej strony z hiszpańskiego romantyzmu, żydowskiego mistycyzmu (kabała – to przecież owoc kultury sefardyjskiej) ale i słowiańskiego temperamentu.
W swojej karierze wokalnej Eliezer Mizerachi występował na wielu festiwalach kultury żydowskiej, m.in: w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą, w Lelowie (Święto Ciulimu – Czulentu), na Etno (Brno) „Divadlo 29” w Pardubicach, Etno (Warszawa), „ Pacovsky Polednik” w Pacowie, Dniach Kultury Żydowskiej w Łodzi, we wrocławskiej Synagodze Pod Białym Bocianem.
Elizerowi Mizrachi towarzyszyć będzie Władysław Kwaśnicki - absolwent Akademii Muzycznej we Wrocławiu, aranżer, multi-instrumentalista ( Duduk, Sax Sopran, Clarinet, Daf, Tabla, keyboards).


Ryszard Zaprzałka


foto by Paweł Topolski



wtorek, 29 czerwca 2010, tarnowski_kurier_kulturalny

Polecane wpisy

  • - > Świetlicki w parku

    W drugiej edycji projektu „Doba dla kultury”, która odbywała się w Tarnowie 31 maja i 1 czerwca, poczesne miejsce przypadło dubeltowemu spotkaniu z

  • -> Jak Piłsudski obalił rząd Witosa

    Chłop z Wierzchosławic przewidział, że marszałek przejmie władzę na drodze przewrotu? Był piękny maj 1926 roku. W stolicy jednak mało kto z beztroską patrzył na

  • -> Paleta Marty Odbierzychleb

    Malarstwo „pani od polskiego” to przede wszystkim kwiaty, pejzaże i ostatnio portrety. Aktualnie oglądać je można w nauczycielskiej Galerii „P



Znajdziesz nas w Google+




WSPARCIE DLA MATYSKA










Pegazem po Tarnowie 512

Tarnowski Teatr kończy sezon bez personalnych rewolucji. W nowy wejdzie z odrobinę mniejszym zespołem - aktorzy Jolanta Januszówna i Jerzy Ogrodnicki przechodzą na emeryturę. E. Pietrowiak, dyrektor artystyczna tarnowskiej sceny, bacznie przygląda się absolwentom szkół teatralnych, ale na razie nie zamierza powiększać etatowego zespołu. Gotowa jest też lista osób, które mają tworzyć reaktywowaną po latach Radę Artystyczną Teatru Solskiego. W jej składzie znajdą się m.in. aktorzy tarnowskiej sceny oraz… M. Smolis, związany z warszawskim Teatrem Syrena. Za nami również Debata Finałowa pomiędzy II LO i XVI LO, której przewodnią tezą był: „Tarnów to miasto sprzyjające młodym ludziom”. Całość tego oryginalnego projektu edukacyjnego (współfinansowany przez Szwajcarię), realizowanego w Tarnowie, to głównie zasługa stosunkowo młodego tarnowskiego Stowarzyszenia KANON, któremu przewodzą Iwona i Dariusz Snopkowscy. Zgodnie ze zasadą przyjętą w Tarnowskiej Lidze Debatanckiej, na godzinę przed pojedynkiem odbyło się losowanie stron. XVI LO przypadło bronienie tezy, II LO natomiast jej oskarżanie. A w Loży mędrców zasiedli m.in. prezydent Tarnowa R. Ścigała, redaktor naczelny Temi T. Bałchanowski i szef Działu promocji Radia RDN Małopolska M. Biedroń. Stosunkiem głosów 2:5 (małe punkty: 728:807) Loża opowiedziała się po stronie opozycji w tej debacie czyli II LO. Tym samym tytuł Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej przypadł II Liceum Ogólnokształcącemu, XVI Liceum Ogólnokształcące im. Armii Krajowej zdobyło drugie miejsce. Należy przypomnieć, iż trzecie miejsce w rozgrywkach zajął Zespół Szkół Ekonomiczno - Gastronomicznych w Tarnowie. Już teraz Organizatorzy zapraszają na UROCZYSTĄ GALĘ w tarnowskim teatrze planowaną na 18-go czerwca, na której nastąpi wręczenie Pucharu Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej, medali oraz pamiątkowych prezentów dla wszystkich uczestników projektu. Już po raz drugi w Tarnowie, w ramach obchodów Światowego Dnia Rozwoju Kultury, odbyła się „Doba Dla Kultury”. W trakcie „Doby” w dniach 31 maja (piątek) – 1 czerwca (sobota) można było, m.in.: zwiedzić kabiny projekcyjne Kina Marzenie, zobaczyć scenę „z drugiej strony” w tarnowskim Teatrze, spotkać się z M. Świetlickim i wziąć udział w koncercie „Świetlików” w Pałacyku Strzeleckim. Ponadto, spotkać się z postaciami z bajek na pikniku dla najmłodszych w Parku Strzeleckim, wziąć udział w warsztatach radiowych i telewizyjnych, uczestniczyć w próbie warsztatów wokalnych w TCK, zwiedzić introligatornię i dział starodruków MBP, zobaczyć wystawy w BWA, Muzeum Etnograficznym, siedzibie ZPAP, Galerii Aniołowo, Izbie Pamięci Światowego Związku Żołnierzy AK, zwiedzić Dworek Paderewskiego w Kąśnej Dolnej. We wszystkich instytucjach biorących udział w „Dobie dla Kultury” można było zbierać okolicznościowe „stemple uczestnika”. Dla najaktywniejszych przewidziano nagrody. Miniony tydzień zakończył pierwszo czerwcowy, niestety deszczowy, blok imprez związanych z Dniem Dziecka, którego artystyczną dominantą był rozpoczynający się właśnie tego dnia w tarnowskim teatrze V Festiwal Spektakli Dziecięcych Mała Talia. Blisko 5000 dzieci z regionu tarnowskiego będzie miało okazję zobaczyć 5 tytułów zaprezentowanych przez aktorów z Rzeszowa, Częstochowy, Rabki i Tarnowa. Kończąc odnotujmy jeszcze symboliczną wizytę w Tarnowie najstarszego ocalałego z getta tarnowskiego Żyda 87 – letniego Leo Kleina…



Z cyklu o tym i owym 162 czyli urodziny województwa...

Onegdaj, w sobotę województwo tarnowskie obchodziłoby 38. urodziny. Obchodziłoby, gdyby nie przestało istnieć. Stało się tak w wyniku reformy administracyjnej z 1stycznia1999 roku. W tym momencie na jego terenie mieszkało ponad 700 tys. ludzi. Dokładnie 1 czerwca 1975 Tarnów stał się stolicą nowo utworzonego województwa tarnowskiego. Graniczyło ono z województwami: krakowskim, kieleckim, tarnobrzeskim, rzeszowskim, krośnieńskim i nowosądeckim. 86 lat temu, dokładnie 4 czerwca, odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Miejskiego. Józef Jakubowski, drugi zastępca burmistrza Juliana Kryplewskiego, 7 stycznia 1927 roku złożył Radzie Miejskiej propozycję powołania „Muzeum Miasta Tarnowa”. Sześć dni później szanowne grono rajców jednogłośnie projekt przyjęło. Wspomniana uchwała rady z 13stycznia 1927 roku przewidywała przekazanie na cele muzeum dwóch pokoi na pierwszym piętrze kamienicy przy ulicy Krakowskiej 12, będącej własnością tzw. funduszu teatralnego (dziś mało kto pamięta, że to przy Krakowskiej w Tarnowie stanąć miał teatr). Pomieszczenia muzealne wyremontowano, po czym Józef Jakubowski przeniósł doń archiwum miejskie wraz z przejętymi depozytami. Żywe zainteresowanie tarnowskiej prasy towarzyszyło czteromiesięcznym przygotowaniom do uroczystego otwarcia ekspozycji, które nastąpiło wobec zgromadzonych przedstawicieli władz miasta 4 czerwca1927roku. Tarnowianie zaś mogli zwiedzać wystawę od dnia następnego. Inwentarz „Muzeum Miasta Tarnowa” pozwala określić charakterystykę zbiorów. Największy był zespół dokumentów dotyczących historii miasta, ważną część zasobów stanowiły przedmioty związane z dziejami miasta. (pik – za muzeum.tarnow.pl itarnow.pl)





NOWA ODSŁONA!













tarnowski kurier kulturalny:







- - - - -