Blog > Komentarze do wpisu

-> Klęczący anioł


W ubiegłym roku minęło równo piętnaście lat od pierwszej kwesty przeprowadzonej przez tarnowski Komitet Opieki nad Starym Cmentarzem 1 i 2 XI, w Dzień Wszystkich Świętych oraz w Dzień Zaduszny na rzecz ratowania zabytków Starego Cmentarza. Ten okrągły jubileusz jest dobrą okazją do małego resume dotychczasowej działalności tej konfraterni tarnowskich Judymów. W ciągu tych 15 lat odnowiono 29 zabytkowych nagrobków, często zagrożonych ruiną i unicestwieniem, za łączną sumę ok. 130 tys. zł., wydano 3 Przewodniki po Starym Cmentarzu, w tym dwa lata temu pierwszy kolorowy Przewodnik pt. Aleje Starego Cmentarza w Tarnowie, którego autorem, podobnie jak i pozostałych, jest prezes Komitetu Antoni Sypek – człowiek instytucja i spiritus movens całego przedsięwzięcia.


Cmentarz Stary w Tarnowie został założony w końcu lat 80. XVIII wieku na przedmieściu Zabłocie. Ścisła data założenia cmentarza nie jest do dziś ustalona. Przyjmuje się, że pierwszy pochówek miał miejsce w 1788 r. Najstarszym zachowanym nagrobkiem jest grób Anny Marii z Lubomirskich Radziwiłłowej żony księcia Karola Radziwiłła "Panie Kochanku" zmarłej w 1795 r. Cmentarz tarnowski należy do typów cmentarzy pozamiejskich, jakie w Europie zaczęto zakładać w 2. poł. XVIII wieku. Powstał w myśl edyktu józefińskiego z 1784 r. zakazującego pochowków na cmentarzach przykościelnych położonych w obrębie miasta.

Tarnowski cmentarz należy do najstarszych w Polsce, a także do najciekawszych i najbardziej wartościowych obiektów tego typu w Małopolsce. Jest starszy o kilka lat od cmentarza Rakowickiego w Krakowie (1803) i od cmentarza Powązkowskiego w Warszawie (1792), równy wiekiem Łyczakowskiemu we Lwowie (1786). Zajmuje obszar ok. 3.5 ha (w pierwszych latach istnienia ok. 1 ha). Początkowo do katolickiego cmentarza przylegał cmentarz ewangelicki. Oba cmentarze połączyły się w 1872 r. Cmentarz jest kształtu wydłużonego prostokąta otoczony z trzech stron zabytkowym murem cmentarnym, od zachodu graniczy z potokiem Wątok. Aleja główna liczy 377 metrów i biegnie od bramy głównej północnej do bramy południowej od strony ulicy Tuchowskiej. Do starówki jest 300 m, do dworca kolejowego i autobusowego 600 m.

Budowa linii kolejowej Kraków-Lwów biegnącej od południowej strony cmentarza zahamowała w poł. XIX w. terytorialny rozwój cmentarza. Dziś jego kameralność, położenie w centrum współczesnego miasta, nagromadzenie wielu cennych architektonicznie nagrobków, czynią z niego urokliwe miejsce.

Cmentarz Stary zwany często zabłockim jest nekropolią narodową. W południowej części cmentarza znajduje się wspólna mogiła ofiar rabacji z 1846 r. Kryje prochy okrutnie przez chłopów zamordowanych właścicieli wsi, dzierżawców, urzędników dworskich, księży podczas szalejącej ruchawki w lutym 1846 r. Mogiła ta stała się miejsce spotkań patriotycznego Tarnowa. W pobliżu tej wstydliwej mogiły chowano zmarłych z ran powstańców styczniowych. W 1891 r. postawiono w tym miejscu Kopiec Powstańców 1863 r. na wzór kopca na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. W l. 1914-1918 chowano w pobliżu legionistów i żołnierzy I wojny światowej, w czasie II wojny żołnierzy Września oraz żołnierzy AK. Dzisiaj jest to Kwatera Zasłużonych, zwana przez tarnowian Kwaterą Powstańczą (kwatera V).
 
Tarnowianie od ponad stu lat szczególna opieka otaczają Kwaterę Powstańczą, tarnowskie campo santo, na którym spoczywają uczestnicy powstań narodowych z 1830, 1846, 1848, 1863, legioniści, żołnierze obu wojen światowych, żołnierze podziemia. W czasach stanu wojennego tajemnicza ręka udekorowała nagrobki w tej kwaterze emblematami "Solidarności", które w nocy zdejmowali ubecy. W tej kwaterze znajdują się trzy mogiły-symbole najbliższe sercu tarnowian: Wspólna mogiła ofiar chłopskiej rabacji z 1846 r.; Kopiec Powstańców Styczniowych oraz pomnik nagrobny Rufina Piotrowskiego, powstańca, emisariusza i Sybiraka (zm. 1872), najwspanialszy obiekt sztuki sepulkralnej na Starym Cmentarzu dłuta Antoniego Kurzawy. Do tej kwatery od wielu lat mądrzy nauczyciele przyprowadzają uczniów, by uczyć ich historii, tej wielkiej i tej małej, uczyć miłości do Ojczyzny.

Na cmentarzu znajdują się dwie kaplice. Jedna zwana kaplicą Radzikowskich z 1805 r., przez wiele lat do czasów współczesnych jest kaplicą przedpogrzebową. Druga kaplica to rodowa kaplica xx Sanguszków ostatnich właścicieli Tarnowa, w której znajdują się wybitne nagrobki przedstawicieli rodziny dłuta artysty rzeźbiarza Antoniego Madeyskiego.
 
Ponieważ w czasach zaborów Tarnów był trzecim, co do wielkości miastem Galicji, żyło w nim i pracowało wielu urzędników rodem z Czech, Węgier, Włoch, Austrii, Śląska Austriackiego. Tarnów był miejscem stacjonowania 51 pp. austriackiej oraz 2 pułku kawalerii austriackiej. Do dziś zachowało się wiele nagrobków z obco brzmiącymi nazwiskami.

Zabytkowy charakter układu przestrzennego Starego Cmentarza objęty jest od 1957 r. ochroną prawną, nad którą czuwa Wojewódzki Konserwator Zabytków. Od 1870 r, cmentarz jest miejski, obecnie administruje nim Zarząd Cmentarzy Miejskich.

Z  wiadomości nadchodzących ze strony Komitetu nad Starym Cmentarzem wynika, iż przynajmniej kilkaset grobowców wymaga natychmiastowej interwencji konserwatorskiej, inaczej w najbliższych latach grozi im unicestwienie. Wśród nich są takie, które kryją prochy niezwykle dla Tarnowa zasłużonych postaci. KOnSC uważa, że ich konserwacja to moralny obowiązek społeczeństwa Tarnowa, a więc decyzje o konserwacji powinny należeć do władz miejskich. Że ten apel nie pozostaje bez odzewu ze strony kolejnych ekip rządzących miastem najlepiej świadczą najnowsze decyzje w tej sprawie. Oto informacja, jaką otrzymaliśmy od samego Antoniego Sypka, osoby chyba najbardziej kompetentnej w tych sprawach.

„Zarząd Komitetu Opieki nad Starym Cmentarzem podjął decyzję o remoncie w r. 2008 z pieniędzy uzyskanych podczas kwesty 1 i 2 XI 2007 r. grobowca znajdującego się w kwaterze XXI. Konserwację będzie wykonywał mgr Marek Jeziorowski, konserwator zabytków. Cena konserwacji ok. 10 tys. zł. ostateczny termin wykonania 15 X 2008 r.  W grobowcu tym spoczywają:
KAROL NITSCHE (1829-1842). Uczeń III klasy gimnazjum tarnowskiego. Zmarł podczas wakacji 12 VIII 1842 r. na gruźlicę. W grobowcu tym pochowany jest także STANISŁAW ŁACHOCIŃSKI (1848-1903) urzędnik tarnowskiego Sądu Powiatowego.
O nagrobku tym Marek Trusz, znawca architektury sepulkralnej Starego Cmentarza, pisze:
„Do wyjątków należy natomiast klasycystyczna rzeźba figuralna w kamieniu. Takim wyjątkiem jest usytuowany w kw. XXI nagrobek H. Nitsche i S. Łachocińskiego z ok. poł. XIX w., mający formę postumentu z rzeźbą klęczącego aniołka. Zwężający się ku górze trzon postumentu z tablicą inskrypcyjną osadzoną na płycinie szerszej, frontowej ściany, nakryty jest płytą z ustawioną na niej figurką klęczącego aniołka o spuszczonej głowie. Znakomicie zestawiona architektura postumentu z zastygłą w naturalnej pozie postacią, z której emanuje spokój i pogodzenie się z nieuchronną koniecznością śmierci, pozwala zaliczyć to dzieło do najlepszych realizacji rzeźbiarskich w skali całego cmentarza (A. Sypek, Alejami Starego Cmentarza, s. 31-32, Tarnów 2005).

Zarząd KOnSC rozpocznie niebawem starania o zezwolenie Konserwatora Wojewódzkiego oraz MZC w Tarnowie o wyrażenie zgody na konserwację tego nagrobka.


opracowanie Ryszard Zaprzałka



wtorek, 25 marca 2008, tarnowski_kurier_kulturalny

Polecane wpisy

  • - > Świetlicki w parku

    W drugiej edycji projektu „Doba dla kultury”, która odbywała się w Tarnowie 31 maja i 1 czerwca, poczesne miejsce przypadło dubeltowemu spotkaniu z

  • -> Jak Piłsudski obalił rząd Witosa

    Chłop z Wierzchosławic przewidział, że marszałek przejmie władzę na drodze przewrotu? Był piękny maj 1926 roku. W stolicy jednak mało kto z beztroską patrzył na

  • -> Paleta Marty Odbierzychleb

    Malarstwo „pani od polskiego” to przede wszystkim kwiaty, pejzaże i ostatnio portrety. Aktualnie oglądać je można w nauczycielskiej Galerii „P



Znajdziesz nas w Google+




WSPARCIE DLA MATYSKA










Pegazem po Tarnowie 512

Tarnowski Teatr kończy sezon bez personalnych rewolucji. W nowy wejdzie z odrobinę mniejszym zespołem - aktorzy Jolanta Januszówna i Jerzy Ogrodnicki przechodzą na emeryturę. E. Pietrowiak, dyrektor artystyczna tarnowskiej sceny, bacznie przygląda się absolwentom szkół teatralnych, ale na razie nie zamierza powiększać etatowego zespołu. Gotowa jest też lista osób, które mają tworzyć reaktywowaną po latach Radę Artystyczną Teatru Solskiego. W jej składzie znajdą się m.in. aktorzy tarnowskiej sceny oraz… M. Smolis, związany z warszawskim Teatrem Syrena. Za nami również Debata Finałowa pomiędzy II LO i XVI LO, której przewodnią tezą był: „Tarnów to miasto sprzyjające młodym ludziom”. Całość tego oryginalnego projektu edukacyjnego (współfinansowany przez Szwajcarię), realizowanego w Tarnowie, to głównie zasługa stosunkowo młodego tarnowskiego Stowarzyszenia KANON, któremu przewodzą Iwona i Dariusz Snopkowscy. Zgodnie ze zasadą przyjętą w Tarnowskiej Lidze Debatanckiej, na godzinę przed pojedynkiem odbyło się losowanie stron. XVI LO przypadło bronienie tezy, II LO natomiast jej oskarżanie. A w Loży mędrców zasiedli m.in. prezydent Tarnowa R. Ścigała, redaktor naczelny Temi T. Bałchanowski i szef Działu promocji Radia RDN Małopolska M. Biedroń. Stosunkiem głosów 2:5 (małe punkty: 728:807) Loża opowiedziała się po stronie opozycji w tej debacie czyli II LO. Tym samym tytuł Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej przypadł II Liceum Ogólnokształcącemu, XVI Liceum Ogólnokształcące im. Armii Krajowej zdobyło drugie miejsce. Należy przypomnieć, iż trzecie miejsce w rozgrywkach zajął Zespół Szkół Ekonomiczno - Gastronomicznych w Tarnowie. Już teraz Organizatorzy zapraszają na UROCZYSTĄ GALĘ w tarnowskim teatrze planowaną na 18-go czerwca, na której nastąpi wręczenie Pucharu Mistrza Tarnowskiej Ligi Debatanckiej, medali oraz pamiątkowych prezentów dla wszystkich uczestników projektu. Już po raz drugi w Tarnowie, w ramach obchodów Światowego Dnia Rozwoju Kultury, odbyła się „Doba Dla Kultury”. W trakcie „Doby” w dniach 31 maja (piątek) – 1 czerwca (sobota) można było, m.in.: zwiedzić kabiny projekcyjne Kina Marzenie, zobaczyć scenę „z drugiej strony” w tarnowskim Teatrze, spotkać się z M. Świetlickim i wziąć udział w koncercie „Świetlików” w Pałacyku Strzeleckim. Ponadto, spotkać się z postaciami z bajek na pikniku dla najmłodszych w Parku Strzeleckim, wziąć udział w warsztatach radiowych i telewizyjnych, uczestniczyć w próbie warsztatów wokalnych w TCK, zwiedzić introligatornię i dział starodruków MBP, zobaczyć wystawy w BWA, Muzeum Etnograficznym, siedzibie ZPAP, Galerii Aniołowo, Izbie Pamięci Światowego Związku Żołnierzy AK, zwiedzić Dworek Paderewskiego w Kąśnej Dolnej. We wszystkich instytucjach biorących udział w „Dobie dla Kultury” można było zbierać okolicznościowe „stemple uczestnika”. Dla najaktywniejszych przewidziano nagrody. Miniony tydzień zakończył pierwszo czerwcowy, niestety deszczowy, blok imprez związanych z Dniem Dziecka, którego artystyczną dominantą był rozpoczynający się właśnie tego dnia w tarnowskim teatrze V Festiwal Spektakli Dziecięcych Mała Talia. Blisko 5000 dzieci z regionu tarnowskiego będzie miało okazję zobaczyć 5 tytułów zaprezentowanych przez aktorów z Rzeszowa, Częstochowy, Rabki i Tarnowa. Kończąc odnotujmy jeszcze symboliczną wizytę w Tarnowie najstarszego ocalałego z getta tarnowskiego Żyda 87 – letniego Leo Kleina…



Z cyklu o tym i owym 162 czyli urodziny województwa...

Onegdaj, w sobotę województwo tarnowskie obchodziłoby 38. urodziny. Obchodziłoby, gdyby nie przestało istnieć. Stało się tak w wyniku reformy administracyjnej z 1stycznia1999 roku. W tym momencie na jego terenie mieszkało ponad 700 tys. ludzi. Dokładnie 1 czerwca 1975 Tarnów stał się stolicą nowo utworzonego województwa tarnowskiego. Graniczyło ono z województwami: krakowskim, kieleckim, tarnobrzeskim, rzeszowskim, krośnieńskim i nowosądeckim. 86 lat temu, dokładnie 4 czerwca, odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Miejskiego. Józef Jakubowski, drugi zastępca burmistrza Juliana Kryplewskiego, 7 stycznia 1927 roku złożył Radzie Miejskiej propozycję powołania „Muzeum Miasta Tarnowa”. Sześć dni później szanowne grono rajców jednogłośnie projekt przyjęło. Wspomniana uchwała rady z 13stycznia 1927 roku przewidywała przekazanie na cele muzeum dwóch pokoi na pierwszym piętrze kamienicy przy ulicy Krakowskiej 12, będącej własnością tzw. funduszu teatralnego (dziś mało kto pamięta, że to przy Krakowskiej w Tarnowie stanąć miał teatr). Pomieszczenia muzealne wyremontowano, po czym Józef Jakubowski przeniósł doń archiwum miejskie wraz z przejętymi depozytami. Żywe zainteresowanie tarnowskiej prasy towarzyszyło czteromiesięcznym przygotowaniom do uroczystego otwarcia ekspozycji, które nastąpiło wobec zgromadzonych przedstawicieli władz miasta 4 czerwca1927roku. Tarnowianie zaś mogli zwiedzać wystawę od dnia następnego. Inwentarz „Muzeum Miasta Tarnowa” pozwala określić charakterystykę zbiorów. Największy był zespół dokumentów dotyczących historii miasta, ważną część zasobów stanowiły przedmioty związane z dziejami miasta. (pik – za muzeum.tarnow.pl itarnow.pl)





NOWA ODSŁONA!













tarnowski kurier kulturalny:







- - - - -